Đường cùng gửi mẹ vào viện dưỡng lão: Mỗi tháng trả gần chục triệu vẫn sợ bị chửi ‘bất hiếu’

Mẹ Thủy năm nay 68 tuổi, nhà ở quận Hoàng Mai, “thoát tử” sau một cơn tai biến, mẹ được con gái đưa vào viện dưỡng lão cách đây 3 tháng. Mẹ Thủy dễ xúc động, vừa mới trò chuyện đôi ba câu, mẹ đã khóc, rồi nói: “Mẹ nhớ chồng, nhớ con, nhớ gia đình lắm. Bác sĩ bảo mẹ có hai cục máu trên não, dặn không được khóc, không được xúc động, nhưng mà mẹ nhớ lắm”.

Dù luôn trách móc con gái khi đã “đẩy” mình vào đây, thế nhưng, khi hỏi ở đây tốt hơn hay ở nhà tốt hơn, mẹ thừa nhận: “Ở đây tốt hơn, vui hơn. Mẹ ăn được mấy bát cơm, mẹ có xe tập đi riêng, mẹ đi được rồi. Mẹ cũng tăng lên được mấy cân rồi con ạ, ai nhìn thấy cũng khen mẹ đẹp”.

Trường hợp của mẹ Thủy cũng giống với nhiều cụ già khác khi được đưa vào viện dưỡng lão: Lúc đầu thì phản ứng dữ dội, kiên quyết đòi về, nhưng đến khi quen với cuộc sống ở viện dưỡng lão thì lại yêu thích rồi không muốn về nữa.

Còn về phần những người con, quyết định đưa bố mẹ vào viện dưỡng lão luôn là kết quả sau một quá trình dài đấu tranh với chính mình, với những người thân và cả những lời dị nghị từ người ngoài.

Câu chuyện về gia đình cụ Cẩn (SN 1924, ở Hà Nội) là một ví dụ điển hình.

Cụ Cẩn năm nay đã 94 tuổi nhưng đầu óc vẫn còn minh mẫn. Cụ sinh được 4 người con, 2 trai 2 gái. Hai người con trai đều đã m/ấ/t, 1 cô con gái thì lấy chồng sinh sống ở nước ngoài, trong khi cô con gái còn lại cũng lấy chồng và có cuộc sống riêng.


Hải Anh (SN 1991, hiện là giáo viên tiếng Anh, cháu gái của cụ Cẩn) kể rằng, trước khi được đưa vào viện dưỡng lão, cụ Cẩn có thời gian ở với con dâu (vợ của người con trai đã q/u/a đ/ờ/i). “Nhưng vì không phải là con đẻ, trong khi cụ nhà mình già rồi, lại từng bị t/a/i b/iế/n, khó khăn trong việc đi lại nên những vấn đề như tiểu tiện, đại tiện không làm chủ được. Bác gái vì thế cũng có nhiều bứ/c xú/c, đối đãi với cụ thì không được toàn tâm toàn ý” – Hải Anh kể.

Con gái của cụ Cẩn sau đó nhiều lần tìm thuê người giúp việc để chăm cụ tại nhà, tuy nhiên cũng chỉ được một thời gian ngắn thì họ bỏ. “Để tìm được người chăm sóc người già như ý của mình thì khó lắm. Vào viện dưỡng lão là bước cuối cùng mọi người nghĩ đến” – Hải Anh nói.

Tuy nhiên, để đưa ra quyết định cuối cùng đưa cụ Cẩn vào viện dưỡng lão, với gia đình Hải Anh là một cuộc đấ/u tra/nh lâu dài. Ban đầu, không ai muốn đưa cụ vào viện dưỡng lão, kể cả người con gái sống ở nước ngoài cũng phản đối, bởi theo quan điểm của người Việt thì con cái phải chăm sóc bố mẹ, việc đưa vào viện dưỡng lão đó là bất hiếu.

“Tại sao mình còn khỏe mạnh lại không chăm được bố mẹ? Trong khi nhà còn bao nhiêu người, chẳng nhẽ lại không chăm sóc được một cụ già? Rồi người ngoài sẽ dị nghị ra sao?

Trong khi ở Việt Nam, nhiều người vẫn nghĩ chỉ những ai không còn người chăm sóc hay lỡ làng như thế nào đó thì mới phải vào viện dưỡng lão, chứ người ta không nghĩ tuổi già sức yếu thì vào đây để nghỉ dưỡng đâu” – Hải Anh nói.

Vì thế mà ngay lần đầu tiên khi bác gái đề xuất đưa cụ Cẩn vào viện dưỡng lão, chính Hải Anh cũng là người phản đối, mong bác sẽ tìm được phương án khác tốt hơn.

Mãi cho đến khi người chị họ của Hải Anh từng thực tập tại Trung tâm dưỡng lão Diên Hồng cho biết ở đây các điều dưỡng viên chăm sóc người già rất nhiệt tình, và mọi thứ rất ổn chứ không giống như những định khiến của nhiều người về viện dưỡng lão, thì mọi người mới quyết định “thử đưa” cụ Cẩn vào đây.

Ấy thế nhưng, thời gian đầu mới đưa cụ vào viện dưỡng lão, mọi người trong gia đình Hải Anh cũng không dám chia sẻ với ai, chỉ có người trong gia đình biết với nhau. Mãi cho đến tận tháng thứ hai thì thông tin trên mới bị lộ ra ngoài, Hải Anh kể lại, khi ấy mọi người hỏi rất nhiều, bác dâu thì làm loạn lên, trách móc con gái của cụ là tại sao đến bà còn chăm cụ được một thời gian nhưng gửi về cho con gái thì lại không chăm được mà lại gửi mẹ mình vào viện dưỡng lão.

“Họ hàng, bạn bè của bác biết được cũng hỏi tại sao lại làm như thế. Cả nhà phải giải thích rất nhiều, nhưng chỉ khi vào tận nơi thăm cụ, thấy cụ khỏe ra nhiều, vui vẻ và tỏ ra rất thích ở viện dưỡng lão thì mọi người mới hiểu. Đó thực sự là một cuộc đấ/u tranh dài” – cô cháu gái của cụ Cẩn trút một tiếng thở dài.

Nhiều năm làm công tác chăm sóc người già, chính anh Đỗ Trần Hồ Thắng (SN 1983, Giám đốc Trung tâm dưỡng lão Diên Hồng) cũng phải thừa nhận, với những người con người cháu khi quyết định đưa bố mẹ hay ông bà vào viện dưỡng lão, họ luôn phải trải qua những cuộc đấ/u tra/nh về mặt tư tưởng.

“Đấ/u tra/nh với bản thân, đấ/u tra/nh với những người trong gia đình, nhưng sự đấu tranh sợ nhất đó là với bạn bè và họ hàng” – anh Thắng nói, rồi bắt đầu kể về trường hợp có một cụ bà vốn rất thích vào viện dưỡng lão, dù tuổi chưa quá nhiều và vẫn còn khỏe mạnh, minh mẫn. Thấy mẹ cứ đòi đi, con gái cũng chiều lòng đưa mẹ vào. Được vài tháng, cụ vui khỏe và tăng thêm được vài cân.

Tuy nhiên, một lần con gái đưa cụ về ăn gi/ỗ, bỗng nhiên cả họ xúm lại ch/ửi tại sao lại đưa mẹ vào dưỡng lão. Người mẹ dường như cũng bất ngờ trước phản ứng của tất cả mọi người mà không nói gì.

Kết quả là mọi sóng gió đổ lên đầu cô con gái, ngày hôm sau cô đến trung tâm, vừa khóc vừa thanh lý hợp đồng cho mẹ ra ngoài.

“Thế mới thấy, rào cản nhiều khi không nằm ở những người trong cuộc mà lại nằm nhiều ở những người bên ngoài, thế mới á/c li/ệt” – anh Thắng chậc lưỡi.

Lại nói về câu chuyện của mẹ Thủy, Thanh Nga – cô con gái duy nhất của mẹ Thủy – chia sẻ, quyết định đưa mẹ vào viện dưỡng lão đó là cách duy nhất cô có thể làm.

Bố m/ấ/t cách đây 3 năm, nhà chỉ có mình Nga và mẹ. Cách đây không lâu, mẹ của Nga bị tai biến, kể từ đó bà không đi lại được. Nga lại sống chung với gia đình chồng, cùng công việc bận rộn nên không thể ở cạnh chăm sóc mẹ thường xuyên. Khi ấy, cô thuê một người giúp việc để chăm sóc mẹ. “Nhưng người giúp việc thì không thể chăm mẹ tốt đúng như ý mình mong muốn được. Nhất là ban đêm, chẳng may huy/ết á/p mẹ tăng cao mà giúp việc không biết thì rất nguy hiểm. Vì thế, mình buộc phải tìm đến viện dưỡng lão. Gửi mẹ vào đây mình thấy an tâm hơn. Mẹ sinh hoạt với những ông bà cùng trang lứa, Trung tâm cũng tổ chức nhiều chương trình khiến các cụ vui vẻ. Ngoài ra, vấn đề ăn uống, sức khỏe của mẹ cũng được theo dõi thường xuyên hơn” – Nga nói.


“Thực ra, nhiều người vẫn hay dị nghị những gia đình gửi bố mẹ, ông bà vào viện dưỡng lão, nhưng trên thực tế, ở đây không phải ai muốn vào cũng vào được đâu, tại vì vào đây cũng cần một khoản phí khá cao” – Nga cho biết mức phí hàng tháng mà cô cần đóng để mẹ Thủy ở viện dưỡng lão là 6,5 triệu đồng – mức thấp nhất. Mẹ không có lương hưu, toàn bộ chi phí đều một mình Nga gánh vác. Cuộc sống đắt đỏ ở Hà Nội, Nga còn có 2 con đi học, cô nói để có thể lo được khoản phí cho mẹ ở viện dưỡng lão, bản thân cô cũng phải làm việc hết sức.

Tại Trung tâm dưỡng lão Diên Hồng còn có những căn phòng đơn dành cho những cụ thích yên tĩnh với mức phí phải đóng đó là 9,2 triệu đồng/tháng. Các mức phí này chưa bao gồm những khoản phát sinh khác trong quá trình sinh hoạt và khám chữa bệnh cho các cụ.

“Chị vẫn hay đùa rằng, lương của mình sau này không đủ vào viện dưỡng lão ấy chứ” – chị Nguyễn Minh Hà có mẹ là Phạm Thị Hiền (71 tuổi) sống tại đây cười nói tiếp lời.

Bà Hiền – mẹ chị Hà vốn không có bệ/nh tậ/t gì nặng, nhưng lại bắt đầu bị lẫn, quên quên nhớ nhớ. Bà Hiền có 3 người con, 2 gái 1 trai, suốt mấy chục năm nay, bà sống với con trai (anh trai của chị Hà). Tuy nhiên, theo lời kể của chị thì người anh trai lại không để ý nhiều đến mẹ. Trong ngôi nhà 2 tầng, bà Hiền ở tầng 2, gia đình con trai ở tầng 1, mẹ con ăn uống riêng không phụ thuộc lẫn nhau.

“Ba tháng phải đi viện 2 lần, nào là bê nồi nước sôi bị đ/ổ đến nỗi bỏ/ng hết cả chân, rồi thì quên uống th/uốc hạ hu/yết á/p dẫn đến huy/ết áp tăng cao cũng phải đi viện, tất cả cũng chỉ vì lẫn. Nhưng nếu anh trai chị để ý đến mẹ một tí thôi thì chị sẽ không phải đưa mẹ vào viện dưỡng lão như thế này” – người con gái than thở, tỏ rõ trách móc trước thái độ vô tâm của người anh. Thậm chí, ngay cả khi đưa mẹ vào viện dưỡng lão, ngoài tiền lương của bà Hiền thì chính chị Hà và chị gái góp thêm để đóng các chi phí, người con trai cũng không hề quan tâm.

Khi hỏi chị Hà nghĩ gì trước câu nói “một mẹ có thể nuôi nhiều con nhưng nhiều con không nuôi nổi một mẹ”, chị nói: “Nước mắt thì chảy xuôi, người mẹ bao giờ cũng lo cho con cái, nhưng các con khi lớn lên sẽ có cuộc sống khác, mỗi người lại lo cho gia đình riêng và những đứa con. Ngay bản thân chị cũng đã nghĩ rằng có thể khi về già sẽ tìm một viện dưỡng lão để vào đó ở, để không ảnh hưởng đến con chị. Tại vì mình già rồi, nếu ở nhà mà tự chăm sóc cho bản thân thì được, còn không thì vào viện dưỡng lão cũng vui, những người già có thể cùng chăm sóc lẫn nhau”.

Trung tâm dưỡng lão Diên Hồng trước ngày Vu Lan, những cụ già cùng tề tựu ở phòng sinh hoạt chung tại tầng 2. Nhiều con cháu của các cụ cũng có mặt, trên ngực họ cài một bông hoa hồng màu đỏ. Mỗi người một việc, đấm lưng, bóp tay chân, thậm chí là ngâm chân cho bố mẹ mình. Khung cảnh lắng đọng khiến nhiều người xúc động.

Cô cháu gái Hải Anh ngậm ngùi: “Thực ra thì trước đây mình không tín ngưỡng nên không nghĩ nhiều về ngày Vu Lan, mãi cho đến khi lấy chồng, sống với mẹ chồng là người rất quan trọng các lễ âm lịch thì mình mới biết đến đó là mùa báo hiếu. Vu Lan năm nay, trong lòng mình biết đó là mùa báo hiếu như vậy, nhưng điều kiện thì không cho phép để đưa cụ về, tại vì mình vẫn phải đi làm, không có thời gian ở nhà để chăm cụ được, vậy nên chị em mình, con trai mình và cả bác gái cùng rủ nhau vào chơi với cụ”.

Gần 95 tuổi, nhưng cụ Cẩn vẫn rất minh mẫn, nhận ra hết những người vào thăm, đặc biệt là cụ rất mong cậu chắt ngoại – con trai của Hải Anh. Hai cụ cháu tíu tít trò chuyện, ôm ấp nhau suốt buổi chiều gặp mặt.

Trái với những ngày đầu mới vào viện dưỡng lão liên tục đòi về, cụ Cẩn nay hòa nhập với môi trường ở đây, cụ vui vẻ và yêu thích nơi này đến nỗi dịp Tết năm vừa rồi, khi được cả gia đình đón về ăn Tết 1 tuần thì cụ liên tục đòi quay lại.

Với mẹ Thủy, vào viện dưỡng lão được 3 tháng, nỗi nhớ nhà, nhớ chồng con và các cháu vẫn khiến mẹ thốt ra những lời quở trách Nga vì đã đưa mẹ vào đây, thế nhưng khi hỏi mẹ ở đây có tốt không, mẹ nói rất tốt, “không chỉ tốt mà còn rất vui nữa. Tất cả nhân viên ở đây chơi với mẹ hết, ai cũng gọi mẹ là mẹ. Mẹ cũng coi những nhân viên ở đây như con mình, dù mẹ không đẻ đâu nhưng khi các con chào mẹ, mẹ cũng vui lắm”.

Gặp con gái và các cháu, mẹ Thủy lại sụt sùi khóc!

“Mè nheo” con nhất có lẽ vẫn là bà Hiền, ấy là bởi bà mới được đưa vào viện dưỡng lão hơn 1 tháng. Cô con gái út Minh Hà đưa cả cậu con trai sinh năm 1999 vào thăm bà, bà Hiền vẫn “ăn vạ” đòi về, ấy thế nhưng khi thấy các cụ cùng tụ tập, biểu diễn văn nghệ, ngay lập tức bà hòa vào với mọi người cùng hát. Chị Hà bật cười “những cụ già đi nhà trẻ là thế đấy!”.

Gửi cha mẹ vào đâu?

Đã gần 90 tuổi, ông ngoại tôi dần sức yếu, thị lực suy giảm, khả năng tự chăm lo cho mình cũng đi xuống. Bà ngoại đã m/ấ/t, con cái đi làm, các cháu vẫn còn nhỏ nên ông tôi thường lủi thủi một mình giữa bốn bức tường vắng lặng, ngày ngày gặm nhấm cô đơn.

Bố mẹ tôi đề xuất phương án gửi ông vào viện dưỡng lão cho đỡ buồn. Trong môi trường cộng đồng vui vẻ, ông sẽ có bầu có bạn. Nhưng ông tuyên bố: ”thà c/hế/t tại nhà còn hơn vào viện, sống như trong t/ù”.

Cha mẹ tôi tôn trọng mong muốn của ông nên thôi thúc giục, thay vào đó họ thuê một cô giúp việc. Song phương án này cũng không ít phiền toái vì tìm một người vừa có tâm vừa hợp với người già chẳng dễ. Vả lại, cô giúp việc chỉ làm theo ca nên ông vẫn thường xuyên một mình.

Một ngày, ông vấp ngã trong phòng tắm và gãy xương. Sau t/a/i n/ạ/n đó, ông không bao giờ hồi phục hoàn toàn, ngày một suy sụp và q/u/a đ/ờ/i mấy năm sau đó.

Khi viết bài báo này, tôi ngẫm lại chuyện về ông và gọi điện cho mẹ ở S/er/bia, hỏi ý kiến bà về viện dưỡng lão. ”Đó là xu thế tất yếu ở nhiều nước”, mẹ nói, ”nhưng bất chấp tất cả, mẹ cũng không thực sự muốn dành những ngày cuối đời ở viện dưỡng lão, giữa bốn bức tường xa lạ”.

Người cao tuổi hiện chiếm 10% dân số cả nước và tốc độ già hóa dân số của Việt Nam thuộc hàng cao nhất thế giới. Người cao tuổi thuộc nhóm dễ tổn thương trong xã hội. Theo báo cáo của Bộ Y tế, phần lớn người già ở Việt Nam có cuộc sống khó khăn, thu nhập không ổn định, sống phụ thuộc vào con cháu. Chưa đầy 30% trong số họ có lương hưu hay trợ cấp.

Theo JICA và Ngân hàng Thế giới, tốc độ già hóa dân số ở Việt Nam đang diễn ra nhanh hơn so với các quốc gia trong khu vực. Hoạch định chính sách, phát triển mô hình chăm sóc người cao tuổi đã đến lúc là ưu tiên quan trọng của quốc gia.

Tỷ lệ người cao tuổi trên tổng dân tố Việt Nam sẽ tăng gấp đôi, từ 7% lên 14% – ngưỡng để một quốc gia được coi là có dân số già – trong khoảng 17 năm tới. Việt Nam có thể là quốc gia có dân số già vào năm 2035.

Tốc độ già hóa dân số cao sẽ tác động nhiều về kinh tế, xã hội và tài chính. Ngay bây giờ, Việt Nam cần kịch bản cho một xã hội già bằng phát triển hệ thống chăm sóc y tế – xã hội toàn diện và mô hình bền vững về tài chính cho người cao tuổi, theo Giám đốc Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam, ông Ousmane Dione.

Tương tự nhiều quốc gia, trách nhiệm chăm sóc người cao tuổi ở Việt Nam hiện nay thường do các thành viên trong gia đình, đặc biệt là phụ nữ, đảm nhiệm. Tuy nhiên, khi cấu trúc gia đình thay đổi và nhu cầu của người cao tuổi phức tạp hơn, việc chăm sóc họ sẽ phải vượt ra khỏi khuôn khổ gia đình.

Một mô hình chăm sóc người cao tuổi mới chỉ có được nếu Việt Nam khắc phục những tồn tại mang tính hệ thống như sự hạn chế trong tiếp cận dịch vụ chăm sóc y tế cơ bản; cơ chế phối hợp giữa các bộ, ngành liên quan như y tế, bảo hiểm xã hội, tài chính đang còn yếu.

Tôi còn thấy một rào cản tâm lý khác. Theo quan niệm ”trẻ cậy cha, già cậy con”, gửi cha mẹ tới trung tâm dưỡng lão đồng nghĩa với việc rũ bỏ trách nhiệm của con cái, nhiều người coi là hành vi bất hiếu. Bản thân nhiều người lớn tuổi cũng muốn sống cùng con cháu, ở nơi ch/ô/n nhau c/ắ/t r/ố/n chứ không sẵn sàng sống cuối đời ở một nơi lạ lẫm, phụ thuộc vào những người lạ mặt.

Tuy nhiên, khoan vội phán xét, lên án những người gửi cha mẹ tới viện dưỡng lão, bởi có thể ta chưa biết câu chuyện riêng của họ. Mỗi gia đình có hoàn cảnh khác nhau. Việt Nam đang trải qua nhiều thay đổi, kinh tế ngày càng cạnh tranh, con cái phải làm ngày càng nhiều giờ, các cháu có xu hướng học xa nhà, nhiều người không thể chăm sóc đầy đủ cho cha mẹ. Kết quả là người già có thể buồn chán, cô đơn tại nhà, thậm chí khó hòa hợp với người thân. Tình hình trở nên nghiêm trọng hơn nếu họ yếu sức đến nỗi không thể tự lập trong sinh hoạt hay sa sút trí nhớ.

Trong khi đó, chất lượng các viện dưỡng lão đang được cải thiện đáng kể. Chúng không thực sự đáng sợ hay buồn tẻ như ta tưởng. Chúng được thiết kế để phù hợp với người cao tuổi, đảm bảo an toàn và đáp ứng các nhu cầu về sức khỏe và tinh thần cho họ. Tôi tham khảo một số trường hợp, nhiều cụ tỏ ra chần chừ, nghi ngờ về ý tưởng vào viện dưỡng lão, nhưng rồi lại thấy thích thú khi hòa nhập môi trường mới. Mức chi phí tại các viện dao động từ 7 đến 15 triệu đồng mỗi tháng, không nằm ngoài tầm tay của nhiều gia đình Việt.

Nhiều quốc gia phát triển tổ chức rất tốt những quỹ hỗ trợ tài chính để công dân có một tuổi già yên tâm. Không chỉ chính phủ, mỗi người trong chúng ta cũng phải nghĩ xa nhìn rộng cho tuổi già của mình, có quỹ tương lai cho mình thay vì trông chờ ai khác.

Năm nay, mẹ tôi đã 70 tuổi rồi. Và tôi cũng bắt đầu nghĩ đến tuổi già của chính mình, xem xét phương án dự phòng này kia. Tôi đã đầu tư vào tuổi trẻ của mình rồi, vậy việc tiếp theo là đầu tư vào tuổi già bao nhiêu?

Marko Nikolic

https://vnexpress.net/gui-cha-me-vao-dau-4246569.html

Facebook Comments